Alzheimer hastalığı

KONULAR

HESAPLAMALAR

ARAMA

Alzheimer hastalığı

Alzheimer hastalığı- Yaşam kalitesini düşüren bu hastalığın semptomları, nedenleri ve tedavisi

Alzheimer hastalığı hafızayı ve diğer önemli zihin fonksiyonlarına zarar veren aşamalı bir hastalıktır.

Demansın – entelektüel ve sosyal becerilerin kaybıyla sonuçlanan bir grup beyin hastalığı – en yaygın sebebidir. Bu değişiklikler günden güne hayatı etkilemeye yetecek ciddiyettedir.

Alzheimer hastalığında beyin hücreleri arasındaki bağlantılar ve beyin hücrelerinin kendileri hafızada ve zihin fonksiyonlarında sabit bir düşüşe sebep olarak dejenere olur ve ölür.

Günümüzdeki Alzheimer hastalığı tedavileri ve yönetim stratejileri semptomları geçici olarak etkileyebilir. Bu bazen Alzheimer hastalığına sahip insanların fonksiyonlarını en iyi şekline getirmeye ve bağımsızlığını korumaya yardımcı olabilir.

Fakat Alzheimer hastalığı için herhangi bir tedavi olmadığından destekleyici servisleri aramak ve mümkün olduğu kadar erken destekleyici ağdan yararlanmak önemlidir.

Belirtileri

İlk başlarda artan unutkanlık ya da hafif karışıklık fark edilmesi, Alzheimer hastalığının tek bulgusu olabilir. Ama zamanla, hafızanızdan, özellikle son anılarınızı daha çok çalmaya başlamaktadır. Semptomların daha da kötüye gitme hızı, kişiden kişiye değişiklik göstermektedir. Şayet Alzheimeriniz varsa, sıra dışı şeyleri hatırlamakta zorluk ve düşüncelerinize organize etme konusunda sıkıntı, yaşayabileceğiniz ilk farklılıklar olabilir. Akrabalarınız, aileniz veya yakın arkadaşlarınız değişiklikleri fark ediyor olsa da, sizin herhangi bir şeyin yanlış gittiğini fark etmemenizde bulgulardan birisidir.

Alzheimer hastalığı olan kişilerdeki beyin değişimi, büyük sorunları da beraberinde getirmektedir:

Hafıza Herkes zaman zaman hafıza sorunları yaşayabilmektedir. Anahtarları koyduğunuz yeri, ya da tanıdığınız bir kişinin adını unutmanız gibi bazı hafıza kayıpları yaşamanız normaldir. Ancak Alzheimer hastalarında hafıza kaybı devamlılık gösterir ve kötüleşme eğilimine sahiptir, evde ve iş yerinde çalışma yeteneklerini etkileyebilmektedir. Alzheimer hastalarında şunlar görülebilir:

  • Farkında olmadan daha önce sorduğu soruyu tekrar sorması ve konu hakkında ifade ve soruları tekrarlaması
  • Konuşmaları, randevular veya olayları unutması ve daha sonra onları hiç hatırlamaması
  • Rutin olarak kullandığı eşyaları mantıksız yerlere koyarak, eşyalarını yanlış yerleştirmesi
  • Sonunda ise aile üyeleri ve gündelik nesnelerin adlarını unutması

Kaybolma ve mekansal ilişkileri yanlış yorumlama

Alzheimer hastalığı olan kişiler, hangi günde olduklarını, mevsimleri, nerede olduklarını veya bulundukları mevcut yaşam koşulları konusunda duygularını kaybedebilirler. Alzheimer, beyin yeteneğini bozarak kişinin gördüklerini yorumlamasına ve çevresini zor algılamasına neden olabilmektedir. Sonunda, bu sorunlar bildikleri yerlerde dahi kaybolmalarına yol açabilir.

Konuşma ve yazma Alzheimer olanlarda, nesneleri tanımlamak için doğru kelimeleri bulmak, düşüncelerini ifade etmek veya konuşmalarda yer almak sorun olabilmektedir. Zamanla okuma ve yazma yeteneği de azalır.

Düşünme ve muhakeme Alzheimer hastalığı, özellikle sayılar gibi soyut kavramlar hakkında, konsantrasyon güçlüğüne ve düşünme sorunlarına neden olabilmektedir. Mali konuları yönetmek, faturaları takip etmek, çek ve faturaları zamanında ödemek gibi işler, bu kişilerde zor olabilir. Bu zorluklar ilerleyen yetersizliğe ve bununla birlikte numaraları tanımama ve başa çıkamama gibi sonuçlara ulaşabilir.

Karar alma Gündelik sorunlara karşı, ocakta yemeği yakma veya beklenmeyen sürüş durumları gibi, etkin olarak müdahale edemezler ve bunları yapmak giderek zor hale gelir.

Bilinen görevleri planlama ve uygulama

Sıralı adımlar gerektiren, rutin faaliyetler konusunda, örneğin öğün planlama ve pişirme gibi, veya sevdiği bir oyunu oynarken, hastalık ilerledikçe bu bir mücadele haline gelmektedir. Sonunda, gelişmiş Alzheimer hastalığı olan kişiler, giyinme ve banyo gibi temel görevlerini dahi unutacak hale gelirler.

Kişilik ve davranış değişiklikleri

Alzheimer hastalığı yüzünden meydana gelen beyin değişiklikleri, kişinin hareket yolunu ve nasıl hissedeceğini etkileyebilmektedir. Alzheimer olan kişilerde şunlarla karşılaşabilirsiniz:

  • Depresyon
  • Sosyal geri çekilme
  • Ruh halinde dalgalanmalar
  • Diğerlerine karşı güvensizlik
  • Sinirlilik ve saldırganlık
  • Uyku alışkanlıklarında değişiklikler
  • Uykuda yürüme
  • İnhibisyon kaybı
  • Birisinin bir şeyi çaldığı gibi saplantılı düşünceler

Nedenleri

Bilim adamları, çoğu kişide Alzheimer hastalığının genetik, yaşam tarzı ve çevresel faktörlerin bir kombinasyonu olarak geliştiğini ve zaman içinde beyni etkilediğine inanmaktadır.

Yüzde 5 den daha az olan bir kısımda, Alzheimer’e belirli genetik değişikliklerin neden olduğu ve bu hastalığa kişinin yakalanma olasılığının neredeyse garanti olduğu durumlar vardır.

Alzheimer hastalığının nedenleri henüz tam olarak aydınlatılamamış olmakla birlikte, beyin üzerindeki etkisi oldukça açıktır. Alzheimer hastalığı beyin hücrelerine hasar verir ve öldürür. Alzheimer hastalığından etkilenen bir beyinde, sağlıklı bir beyinde bulunan canlı hücrelerden, çok daha az hücre bulunmakta ve aralarında çok daha az bağlantı oluşmaktadır.

Alzheimer hastalığı beynin önemli ölçüde büzülmesine yol açar ve bu yüzdende çok daha fazla beyin hücresinin ölümüne neden olur. Doktorlar, mikroskop altında beyin dokusunu incelediklerinde, hastalığı diğerlerinden ayıran özellik olarak, iki tip anormallik görmektedir:

  • Plaklar. Beta-amiloid olarak adlandırılan bu protein kümeleri, hücreden hücreye iletişimin engellenmesi gibi nedenlerin de dahil olduğu, çeşitli şekillerde zarar vererek, beyin hücrelerini yok edebilmektedirler. Alzheimer’de nihai nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, beyin hücre ölümü, beyin hücrelerinin dışında beta-amiloid toplanması başlıca nedenler olarak gösterilmektedir.
  • Tangles. Beyin hücreleri, uzun uzantılar boyunca besin ve diğer gerekli olan malzemeleri taşımak için bir iç destek ve ulaşım sistemine bağlıdır. Bu sistemin normal yapısını ve işlevini yerine getirebilmesi için tau adı verilen bir proteine ihtiyacı vardır. Alzheimer hastalığında ise, tau proteinleri, beyin hücreleri üzerinde bükümlü iplikler şeklinde anormal yumaklara dönüşür ve taşıma sisteminin yetmezliğine yol açar. Bu yetersizlikte güçlü beyin hücrelerinin gerilemesine ve ölüme neden olmaktadır. .

Tedavi ve ilaçlar

İlaçlar Aşağıda belirtilen bazı ilaçlar, Alzheimer konusunda hafıza semptomlarının ve diğer bilişsel değişikliklerin kontrolünde bir süreliğine yardımcı olabilmektedir. Bilişsel semptomların tedavisinde genellikle iki tip ilaç kullanımında bulunulmaktadır:

  • Kolinesteraz İnhibitörler. Bu ilaçlar Alzheimer hastalığında, beyinde tükenmiş olan hücreden hücreye iletişimi sağlayan kimyasal düzeylerinin arttırılmasına yardımcı olurlar. Çoğu kişi, bir süreliğine de olsa semptomlarının bir süreliğine tutulabileceğini bekleyebilir. Ancak bu ilaçları kullanan çoğu kişilerin yarısından fazlasında, herhangi bir iyileşme belirtisi beklenmemektedir. Yaygın olarak tavsiye edilen kolinesteraz inhibitörleri şunlardır, donepezil, galantamin ve rivastigmin. Bu ilaçların başlıca yan etkileri ishal, bulantı veya uyku bozukluklarıdır.
  • Memantin. Bu ilaç beyin hücrelerinin bir başka hücre ile iletişim ağını oluşturmak için kullanılır ve şiddetli ve orta Alzheimer hastalığı olan kişilerin semptomlarının ilerlemesini yavaşlatır. Bazen bir kolinesteraz inhibitörü ile birlikte kombinasyonlu olarak kullanılır.

Güvenli ve destekleyici bir ortam oluşturun Alzheimer olan bir kişinin ihtiyaçlarını karşılayabilecek şekilde, yaşam ortamının uyarlanması, uygulanacak olan tedavi planının önemli bir parçasıdır. Bu adımları, kişinin kendini iyi hissetmesini ve işlevlerini rahat yerine getirebilmesi açısından desteklemek için atabilirsiniz:

  • Aşırı yığılmaya ve dağınıklığa neden olabilecek mobilya ve kilimleri ortadan kaldırın
  • Merdivenler ve banyoya sağlam korkuluklar yerleştirin.
  • Ayakkabı ve terliklerin kişinin ayağına tam oturduğundan ve rahat olduğundan emin olun.
  • Aynaların sayısını azaltın. Alzheimer olan kişiler, aynada oluşan görüntüleri kafa karıştırıcı veya korkutucu bulabilirler.

Egzersiz

Düzenli olarak yapılacak olan egzersizler, herkesin sağlıklı yaşam planının önemli bir parçasıdır – ve Alzheimer hastalığı olan kişilerde bu durum bir istisna değildir. Günlük olarak yapılacak 30 dakikalık bir yürüyüş aktivitesi, ruh halini iyileştirmeye yardımcı olabilir ve eklem, kas ve kalp sağlığını korur. Egzersiz aynı zamanda dinlendirici bir uykuya zemin hazırlayabilir ve kabızlığı önleyebilir. Şayet Alzheimer’li bir kişi şayet refakatsiz olarak yürüyecek ise, kişinin yanında kimlik taşıdığından emin olmalısınız.

Alzheimerli olan kişilerde, sorunlu yürüme problemi gelişebilir, bu kişiler için sabit bir bisikletin pedallarını çevirmek veya sandalye egzersizlerine katılmak mümkün olabilir. TV veya DVD’ler de yetişkinlere yönelik egzersiz programlarını bulmak mümkündür.

Beslenme Alzheimer hastası olan kişiler, yemek yemeyi unutabilir, yemek hazırlarken ilgisini kaybedebilir veya gıdaların sağlıklı bir kombinasyonunu sağlayamaz. Bu kişiler ayrıca yeteri kadar sıvı alımını da unutabilir ve su kaybı veya kabızlık sorunları yaşamalarına neden olabilirler.

  • Yüksek kalorili, sağlıklı salatalar ve tatlılar. Protein tozları içeren (bakkallarda, eczanelerde ve indirimli perakendecilerde bulabilirsiniz) milkshake’ler hazırlayabilirsiniz ya da en sevdiğiniz maddeleri içeren tatlılar yapmak için blenderinizi kullanabilirsiniz.
  • Su, meyve suyu veya sağlıklı içecekler. Alzheimer’li kişilerin içecek sıvılarından günde birkaç bardak dolusu içmelerini sağlayın. Kafeinli içeceklerden kaçının, bu huzursuzluğunu arttırabilir, uykusunu kaçırabilir ve sık idrara çıkma ihtiyacını tetikler.

Bazı besin takviyeleri, özellikle Alzheimer hastalığının tedavisinde “Tıbbi Gıda” olarak pazarlanmaktadır. Gıda ve İlaç İdaresi (FDA), tıbbi gıdalar olarak pazarlanan ürünleri onaylamamaktadır. Pazarlama iddialarına rağmen, bu takviyelerin herhangi bir yararı veya güvenli olduğuna dair bir kanıt henüz bulunmamaktadır.

Yaşam tarzı ve evde bakım

Çalışma sonuçları, diyet konusunda karışık sonuçlar göstermektedir, egzersiz veya diğer sağlıklı yaşam tarzı seçimleri, bilişsel gerilemeyi önleyebilir veya tersine çevirebilir. Ancak bu sağlıklı seçimlerin, genel sağlığa da iyi gelmesi gerekir ve bilişsel sağlığı korumada da rol oynayabilir, bu stratejilerin belirlenip, bir plan dahilinde uygulanmasının böylece genel sağlık üzerinde hiçbir zararı olmaz:

  • Düzenli egzersiz, kalp sağlığı için yararları bilinmektedir ve aynı zamanda bilişsel gerilemeyi de önlemeye yardımcı olabilir. Egzersiz aynı zamanda ruh halini iyileştirme konusunda da yardımcı olabilir.
  • Düşük yağlı, meyve ve sebze konusunda zengin bir diyet, kalp sağlığınızı ve bilişsel sağlığınızı koruma konusunda başka bir sağlıklı seçimdir.
  • Omega-3 yağ asitleri, kalp için iyidir. Bilişsel sağlık konusunda yararları olduğunu gösteren araştırmaların çoğu, omega-3 yağ asitlerinin miktarı konusunda bir kıstas olarak balık tüketimini önermektedir.
  • Sosyal katılım ve entelektüel uyarım, yaşamı daha tatmin edici hale getirmekte ve zihinsel fonksiyonları korumaya yardımcı olmaktadır.

Korunma

Şuanda Alzheimer hastalığını önlemek için kanıtlanmış herhangi bir yol bulunmamaktadır. Önemli stratejik araştırmalar hala devam etmektedir. Şimdiye kadar kalp hastalığı riskini azaltmanın, Alzheimer hastalığı riskini de azaltma konusunda mümkün olabileceğini gösteren güçlü kanıtlar akla getirmektedir. Kalp hastalığı riskini arttıran aynı faktörlerin çoğu, Alzheimer hastalığına ve vasküler bunama riskinin de artmasına neden olmaktadır. İlgili olabilecek diğer faktörler ise yüksek kan basıncı, kandaki yüksek kolesterol, fazla kilo ve diyabet gösterilebilmektedir.

Bunama riski yüksek olan kişilerde, yeni programların geliştirilmesi hedeflenmektedir. Bu çok bileşenli programlarda, fiziksel aktiviteyi, bilişsel stimülasyon, sosyal angajman ve sağlıklı bir diyet önerilmektedir. Onlar ayrıca bu kişilere, hafıza telafi stratejilerini öğretmekte, bu sayede de beyin ilerlemesi değişse bile, günlük fonksiyonların optimize edilmesi sağlanabilmektedir. Aktif olun – fiziksel, zihinsel ve sosyal olarak – hayatınızı daha keyifli bir hale getirebilir ve aynı zamanda Alzheimer hastalığı riskini de azaltmaya yardımcı olabilirsiniz.

Sağlıkveyaşam

21 Nisan 2014

Yorumlar

Yorum yapmak için lütfen isminizi giriniz.